جیهانراپورتڕۆژهەلاتا ناڤینكوردستانمەلتیمیدیانووچە

کەمینە دناڤبەرا ژانا کوچکرنێ و دەردێن مانێ ل وەلات

 

ئێزدی 24 ـ دیاب غانم

هەبوونا کەمینەیان ل عراقێ ژ سالا 2003 ڤـە دەست ب کێمبوونێ کر و شکەستنا نزامێ بەرێ و ژ بەر چەندین ئەگەرا ژوان یێن ئەمنی و هندەکێن دیێن ئاینی و کوچکرن بووە چارەیا باشتر بۆ وان یا کو دگەل هاتنا رێکخستنا داعش یا تیرورستی ل سالا2014 بۆ دەڤەرێن کەمینەیا و ئەنجامدانا تاوانا کومکوژیا ل دەرحەقی وان ، پشتی دەڤەر هاتینە رزگارکرن هەتا نهۆ وەلاتیێن ژ کەمینەیێن ئاینی و نەتەوەیی ژ لایێ بشتەڤانیێ ڤە دنالن و نەبوونا خزمەتا ل دەڤەرێن وان و هندەک رێکێن گرتی دناڤبەرا دەڤەرێن وان و دەڤەرێن دی دا وەک رێکا کو شنگال ب باژارێ دهۆکێ یا بسەر هەرێما کوردستانا عیراقێ ڤە گرێددەت و ئەڤ چەندە ڤەگەریانا خەلکێ شنگال ل دەم دا بزەحمەت ئێخستیە ل و هەروەسا هندەک رێکێن گرتی دناڤبەرا دەڤەرێن دەشتا نەینەوا .

“عادل بنیامین” بەڕەڤان ژ مافێ مرۆڤ و کەمینەیا ل ئاخفتنا ویدا بۆ “ئێزدی24″ وەسا دبینیت کو ” مەسیحی کۆچکرنێ دگرن ژ بەر نەبوونا خوجهبوونێ ل دەڤەرێن وان هەتا نهۆ و دیسا تەپەسەریێن بەردەوام دناڤبەرا هەدوو ئالیاندا چ ژ حکومەتا مەرکەزی و چ حکومەتا هەرێما کوردستانێ و هەروەسا گەفێن بەردەوام ب تایبەت ل باشوورێ عراقێ و زنجیرەیا گەفان دەست ب بەردەوامیێ کریە هەتا گەهشتینە دەڤەرێن ناڤنجی و نەباوەریا تاکێ مەسیحی ب حکومەتا عیراقێ ژبەر کو ئەوان تشتەک بۆ وان نەکریە ، مەسیحی ل عیراقێ تووشی کوم کوژیا بوون و ژ بەر ڤان ئەگەرا گەلەکا ژ مەسیحیان حەزا کۆچکرنێ هەیە ”

“بنیامین” بسەرڤە زێدەکر و گۆت “کوچکرن وەک چارەیەکا نەبەر ئاقل بۆ کەمینەیا دهێتە هژمارتن ژبەر مەسیحی و کەمینەب گشتی ئەوێن خودان ناسنامەیا نشتیمانی نە و سەر ب وەلاتی ڤەنە پتر ژ یێن دی تر و ژبەر کو وان خزمەتا ئەڤی وەلاتی کریە دڤێن ل ڤی وەلاتی بمینن ، و ژبەر ڤێ ئەگەرێ کۆچکرنا کەمینەیان ژ ئاخا وەلات ب دوراندنەکا مەرن بۆ عیراقێ و عیراقیان دهێتە دانان ب هژمارتنا وان وەک ئاکنجیێن بنیات بۆ ڤی وەلاتی ، و ئاماژە ب وێ چەندێ ژی کر کو مان ل ئاخا وەلات ڕامانا هندێ ددە رژدی لسەر شاندنا نامەیەکێ ژ کەمینەیان بۆ پێکهاتەیێن کو کونترۆلێ ل عراقێ دکەن هەکە ئەڤ ئەرد بۆ وان دزڤرێ و هەکە سەرەرای هەموو هەڤرکی و روودانا یێن کو رووبرووی وان دبن بەردەوام دبن و ژیانا خۆ برێڤەدبن و بۆ عیراقیان دچەسپینن هەکە بەشەکی نەبرن ژ ئەڤی وەلاتی و وەک هێزەک بۆ وەلاتی دهێنە هژمارتن نەک کێمایەک ” .

ئاخفتنا خۆ تەمام کر و گۆت “کەمینەیێن ئاینی ل پێش پاشەرۆژەکا وندا دانە ژ بەر کو هەردەم تەپەسەر و وێنەیێن شێوەیی هەنە و وێنەیێن شێوەیی ل دژی کەمینەیان ل پێشیا ئەڤێ چەندێ پشکداریێ دزوو بەلاڤبوونا ئەڤێ وێنەیێ دا ب رێکا ڕاگەهاندنێ چ ب رێکا کەسانێن ئاینی یێن موسلمان یان ژ لایێ پارتێن مەزن و ئەڤ وێنە پشکداریێ دکۆچکرنا کەمینەیان ژ دەڤەرێن وان و دەستگرتن بسەر تشتێن وان دا و پشتێ هنگێ ئەڤ وێنەیا شێوەیی دهێتە گۆهۆرین بۆ کومەلکوژیا وەک کومەلکوژیێن مە دیتین کو دەرحەقی مەسیحیان و ئێزدیان هاتینە ئەنجامدان ل هێرشا داعشا داویێ دا ، تاکێ ژ کەمینەیێن دینی یان نەتەوەیی تووشی تەنگاڤیێن مەزن دبیت ژ لایێ جڤاکی ڤە ژ بەر وەلاتێن روژئاڤا ئەوێن کو شێوەیەکی جڤاکی یێ گرتی هەی و نەبوونا پەیوەندیا دناڤبەرا ڤان جڤاکێن ل ژدەرڤەی عیراقێ دژین و بڤێ چەندێ تایبەتمەندیا نشتیمانی ژ دەست ددە ژبەر کو ئەو وەلاتیەکێ نمرە دوو یە .

“عادل بنیامین” ئاخفتنا خۆ بدوماهیک ئینا و گۆت ” داخوازا ئێکانە یا کەمینەیا ب گشتی و مەسیحیان بتایبەتی ئەوە کو ئەو یاسایێن کو پاراستنا وان موکم دکن بکەڤنە دکاردا و مافێن وان موکم تر بکن وەک پێکهاتەیەکەکێ سەرەکی یان وەک وەلاتیێن خودان ناسنامەیەکا ئاینی یا جیاواز ژ ناسنامەیا موسلمان و هەروەسا نەهێلانا وان یاسایێن کو پشکداریێ دکوچکرنا کەمینەیان دا دکن و ژوان ژی مادەیا دووێ ژ دەستورا عراقێ یا کو تێدا هاتی کو ئاینێ ئیسلامێ ئاینێ دەولەتێ یە و ئەڤێ ماددێ وەکر کو وێنەیا شێوەیی بهێتە چاندن و چێدبیت فروتنا ڤەخوارنێن کحولی بهێتە قەدەغەکرن بۆ نموونە ل پارێزگەهێن باشوورێ و ناڤنجیێن عیراقێ و بڤێ چەندێ ئەڤ ماددە مەترسیێ لسەر ژیانا کەمینەیێن ئاینی ل عیراقێ دروست دکە ، و خستنا یاسا دکاریدا پاراستنا کەمینەیێن ل پارێزگەها نەینەوا و هەموو پارێزگەهێن عیراقێ تێدا دهێت و نەدروستکرنا گوهورینێن دیمۆگرافی” .

قاسم خەلەف ئێزدیەکێ ژ قەزا شنگالە دبێژیت : پشتی 3 تەباخا 2014و ئەوا بسەرێ کەمینەیان ژ ئێزدی و مەسیحیان و شەبک و ژبلی وانا ژ کەمینەیێن ئاینی ل عیراقی ب گشتی و دەشتا نەینەوا ب تایبەتی هاتی نەیا کێم بووو ئاوارەبوونا وان ژ دەڤەرێن وان بۆ خیڤەتگەهێن ئاوارا دا ل بن دەرداندا کو ناهێنە هژمارتن ئەڤجا ل وەرزێ هاڤینێدا و لبن پلەیێن گەرمیێ یێن بلند دشەوتن و ل وەرزێ زڤستانێ دا ل بن سەرمایێ دا بن ئاڤ دبن ل دەمێ باران بارینێ و ب ئەگەرێ خرابى ا بارێ ژیانیێ ل ناڤا کەمپاندا ، ئەڤ هەموو و حکومەت(مەرکەزی و یا هەرێمێ) نەلڤیە بۆ باشکرنا رەشا ئاوارەیان و دەم درێژ بوو و ئەڤە ژ ئەگەرێن سەرەکیێن کوچکرنێ دهێتە هژمارتن .

” پشتی کومەلکۆژیا داویێ یا کو بسەرێ ئێزدیان دا هاتی و ژ دەست دانا ملک و مالێن خوە لێ وان وەریسێ هیڤیا بەرنەدان و رژد بوون لسەر ب گەهشتا ئارمانجەکێ خزمەتا جڤاکێ ب گشتی و ژ سالا 2014 وهەتا نهۆ بسەدان قوتابیێن ئێزدی ژ زانکو و پەیمانگەهێن هەرێمێ و یێن مەرکەزی و نەبوونا دامەزراندنا و زێدەبوونا رێژا بێ کاریێ ل جڤاکا ئێزدی دا ب رێژەیەکا مەزن و نەبوونا دەلیڤەیێن کاری ئەڤان ئەگەرا گەلەک ژ ئێزدیا هاندان بۆ هشتنا ئاخا وەلاتی ل پشت خو داکو ل جهەکێ ڤەحەواندنێ بۆ خۆ و زارۆکێن بگەرین دا ژیانەکا ئازاد ل پاشەروژێدا ببنە سەر . وەسا “قاسم خەلەف” دەردێن ئێزدیان ل عیراقێ ل ئاخفتنا خو دا ژ ئێزدی 24 را دا دیارکرن .

ل دیڤدا “خەلەف” گۆت ” پێتڤیە لسەر حکومەتا عیراقێ کو هوکۆلکێ ئەمنێ بزڤرینیە دەڤەرێن کەمینەیا پشتی کو هاتینە رزگارکرن ژ رێکخستنا داعش یا تیرورستی ژبەر کو ئیمناهی وەک هاوکولکێ سەرەکی بۆ چەسپاندنا کەمینەیان ل دەڤەرێن وان دهێتە هژمارتن و هەروەسا پێتڤیە لسەر هەموو هێزێن نە شەرعی ل هەموو دەڤەرێن کو کەمینە لێ دژین ژناڤ ببن و کو ل ژێر ئالایێ هێزێن نشتیمانیێ یێن شەرعی بهێنە پاراستن و رێڤەبەریا دەڤەرێن کەمینەیا بوان ب خو بهێتە دان دا رێڤەبەریەکا خوەسەر ژ وان ب خۆ ئەڤە هەموو ژ وان ئەگەرێن هاریکار دهێنە هژمارتن دا کو ڤەگەرنە دەڤەرێن خۆ “.

خەلەف ئاماژە ب هندێ کر کو ” دوور بوونا کەمینەیا ژ کارلێکا سیاسی کاریگەریەکا مەزن هەیە ژبەر ئەو ژ کەڤنترین ملڵەتانن ل عیراقێ لێ لایێن کارلێکێ نەدهەڤسەنگن بێی کەمینەیا ژی ، حکومەتا عیراقێ دهەموو خۆلێن خو دا ب تشتەکی نو بۆ گەلێ عیراقێ ب گشتی نەهاتیە و پشت گوهـ هاڤێتنا کەمینەیا ژ بنی و ئەو ل هەڤەنگکرنا کارلێکێ دا نەهاتینە هژمارتن دا کو هەر خودان مافەکی مافێ وی پێ بهێتە دان ، نەبوونا کەمینەیا ل کارلێکا سیاسی دا ب خۆ برنا مافێن کەمینەیایە و ژبەر ڤێ چەندێ ئەم پشکدار نەکرن و مافێ پشکداریکرنێ ب وان را ب مە نەدان دا کارلێک هەڤسەنگ ببیت ئەڤجا دێ چاوا مافێن مەیێن دیێن رەوا دەنە مە .

و “قاسم خەلەف” داخواز ژ حکومەتا عیراقێ کر و گۆت : ئەم وەکو ئێزدی دخوازن و وەکی مە بەری نهۆ داخواز ژ حکومەتا عیراقێ کری کو کوێلێ لێگەریانێ ل گرتیێن ئێزدیان یێن وندا بهێتە ڤەکرن ودیسانێ ژنەیەکێ ژ بۆ ڤەکرنا گۆڕێن ب کومێن ل دەڤەرا شنگال و رابیت ب پشتەڤانیکرنا دەڤەرێ ژ لایێ ئابووری ڤە دا دووبارە بهێتە ئاڤاکرن ژبەر کو گەلەک مال دکەتینە و هەتا نهۆ ب هەزاران دۆنمێن ئەردێ دمین رێژکرینە ب پاشمایێن داعشێ پێتڤیە لسەر وان راکن داکو تاکێ ئێزدی بشێت سنورەکی بۆ ژیانا ل بن خیڤەتا دا دابنیت و ڤەگەریتە دەڤەرا خۆ ” .

ژمارەیا کەمینەیا لعیراقێ بەردەوام دکێمبوونێ دایە ژبەر وان بارودۆخێن تێرا دەرباس دبیت ژ شەر و قەیرانێن ساسی و ئابووری و هەکە ئەم سەر ل ژماەرەیێن وان بدن برێژەیێن نێزیک دێ کێمبوونێ پتر تێبینی کن و ژمارەیا سابئەیێن مەندائی ل هەفتیێت چەرخێ بووری نێزیکی 70 هەزار نەفسی بوو بوو و دەست ب ووندا بوونێ ژباشوورێ عیراقێ کرن دا ل هەردوو باژارێن کەرکوک و هەولێر دا بگەهنە ئێک پشتی کو ژمارا وان بوویە کێمتر ژ دەهـ هەزار تاکی ل هەموو عیراقێ و هەڕوەسا ئێزدی ژی ژمارا وان پتر ژ 750 هەزار نەفسی بوو و زێدەتری 200 هەزاری لسالێن بۆریدا کوچکریە و هەروەسا مەسیحی ژی دناڤ هەمان گوهورکیدا کو ژمارا وان بەری سالا 2003 پتری مەلیونەکێ بوو و نهۆ ژمارا وان کێمترە ژ 500 هەزاری .

زێدەتر ببینە

بابه‌تێن ب ڤێ مژارێ ڤه‌ گرێدای

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

Back to top button
Close